www.mikrovalto.gr

Τυχαία φωτογραφία

Αναζήτηση


Κρίση και επιστροφή στις ρίζες Εκτύπωση
Σάββατο, 18 Ιούνιος 2011 18:33

IOYNIOΣ 2011

Κρίση και επιστροφή στις ρίζες

.

Άνοιξη και πάλι κι η χώρα μας  βυθίζεται  όλο και πιο βαθειά στη σύγχρονη κρίση και φυσικά  αρχίζουμε όλοι μας να αντιλαμβανόμαστε και να νιώθουμε στο πετσί μας το οικονομικό αδιέξοδο.

Τα μέσα ενημέρωσης δίνουν την αίσθηση του καταποντισμού και της καταστροφής, η ψυχολογία μας πέφτει καθημερινά. Κάποιοι μιλούν για μια μεγάλη ευκαιρία για αλλαγή στη ζωή μας. Ο  μέσος πολίτης προσπαθεί να συλλάβει τι συμβαίνει γύρω του, άλλοι βρίζουν και κατηγορούν τους πολιτικούς που μας έφεραν σ’ αυτήν την κατάσταση,  κάποιοι  βολεύονται  όπως μπορούν, άλλοι το ρίχνουν απελπισμένα στη δουλειά.

Τον τελευταίο καιρό αρχίζουν και εμφανίζονται  και κάποιες διαφορετικές φωνές και απόψεις, που οδηγούν σε άλλη στάση ζωής. Αναθεωρούνται  «δεδομένα»,  που για πολλά χρόνια ήταν αποδεκτά σαν «πρόοδος» και  μέσα απ’ την αναζήτηση, την κριτική και τη ζύμωση, γίνεται μια περίεργη επιστροφή στον πατροπαράδοτο τρόπο ζωής, μια επιστροφή σε αναζήτηση παλαιότερα δοκιμασμένων αξιών. Η καλλιέργεια της γης και η κτηνοτροφία αρχίζει να αποκτά αξία σε μια διαφορετική σύγχρονη διάσταση και δεν είναι απίθανο με την αύξηση της ανεργίας και το αδιέξοδο της επιβίωσης στις μεγάλες  πόλεις να βιώσουμε ένα ρεύμα αντίθετο της αστυφιλίας, που ταλάνισε την ελληνική πραγματικότητα μεταπολεμικά, δημιουργώντας απάνθρωπες πόλεις και ερημώνοντας την ύπαιθρο από ενεργό ανθρώπινο δυναμικό.

peliti._enmikr21Το Σάββατο πριν την Κυριακή του Θωμά βρέθηκα στην περιοχή της Δράμας,  σε μια συνάντηση-γιορτή ανταλλαγής σπόρων. Στη γη του Πελίτι, στο Μεσοχώρι του Δήμου Παρανεστίου στο Ν. Δράμας έλαβε χώρα η 11η γιορτή ανταλλαγής ντόπιων ποικιλιών φυτών[1].  Οι στόχοι τους  να δοθούν σε όσον το δυνατόν περισσότερους καλλιεργητές παραδοσιακές ποικιλίες λαχανικών, σιτηρών κ.α., να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους οι καλλιεργητές ντόπιων ποικιλιών και να ανταλλάξουν ποικιλίες, πληροφορίες και εμπειρίες, να βρουν παραδοσιακές ποικιλίες οι καλλιεργητές που δεν έχουν παραδοσιακούς σπόρους, να γίνουν όλες οι ανταλλαγές ελεύθερα, χωρίς χρήματα.

Κατά  την άποψή της εν λόγω κοινότητας,  η γεωργία και η κτηνοτροφία μιας χώρας είναι κάτι παραπάνω από σημαντική. «Η τεχνολογική και οικονομική επανάσταση που  επικράτησε μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, οι νέες συνθήκες,  οδήγησαν στην επικράτηση  λίγων εκλεκτών ποικιλιών με υψηλή ποιότητα και απόδοση. Αποτέλεσμα των νέων τάσεων ήταν να εκτοπισθεί από την καλλιέργεια και να χαθεί ένα μεγάλο μέρος του παραδοσιακού γενετικού υλικού που μας κληροδότησαν οι προηγούμενες γενεές. Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι μόνο το 1% των ντόπιων ποικιλιών σίτου και το 2-3% των ποικιλιών λαχανικών που υπήρχαν πριν 50 χρόνια στην Ελλάδα έχει διασωθεί υπό καλλιέργεια μέχρι τις μέρες μας».

Γιατί επιμένουν σε ντόπιους σπόρους, ντόπιες ποικιλίες;

Γιατί είναι γεννημένοι (ντόπιο γενετικό υλικό) και φυσικά προσαρμοσμένοι στο ελληνικό  κλίμα, στα δικά μας εδάφη, δεν χρειάζονται φυτοφάρμακα, δεν έχουν πιθανά κατ’ αρχήν την απόδοση που μπορεί να έχουν τα υβρίδια και τα μεταλλαγμένα, ωστόσο είναι πολύ πιο φυσικοί, υγιεινοί και σημαντικοί για τη γεωργική βιοποικιλότητα, που είναι απαραίτητη  για την υγεία και την ύπαρξή μας.

Συγκεντρώθηκαν λοιπόν εκεί πάνω από τρεις χιλιάδες άτομα, ανάμεσα σ’ αυτούς κάποιοι περίεργοι, κάποιοι απλά υποστηρικτές της ιδέας, πολλοί επαγγελματίες αλλά και ερασιτέχνες καλλιεργητές παραδοσιακών ποικιλιών από διάφορες περιοχές της χώρας,  ακόμα κι απ’ την περιοχή μας, πολλοί ξένοι εθελοντές, βορειοευρωπαίοι, Τούρκοι. κ.α. Πέρα από τους σπόρους αντάλλαξαν και απόψεις, κουβέντιασαν για την προσπάθειά τους, έδωσαν ο ένας στον άλλο ιδέες και προτάσεις. Μια προσπάθεια-αντίσταση στις πολυεθνικές εταιρείες που θέλουν να ελέγξουν κάθε είδους παραγωγή, να τη φέρουν στα μέτρα τους και να έχουν διαρκή κέρδη από σπόρους και απαραίτητα λιπάσματα.

Στο διαδίκτυο αρχίζουν να προβάλλουν οικολογικά σπίτια με τοιχοποιία από λάσπη και άχυρο (πλιθιά), ή και μόνο με άχυρο, κάτι σαν αχυρώνες. Με τα παραδοσιακά αυτά υλικά πειραματίζονται πανεπιστημιακά τμήματα από Αθήνα και Κρήτη και «την τεχνική ανακάλυψαν ή επανέφεραν στο προσκήνιο κατασκευαστές απ’ την Αγγλία»[2]. Αναφέρουν βέβαια και πως ο τρόπος αυτός κατασκευής άνθησε τους προηγούμενους αιώνες στη χώρα μας, κατόπιν ήρθε το τσιμέντο που σάρωσε τα πάντα. Πως το άχυρο είναι πολύ καλό μονωτικό υλικό και ο συνδυασμός με  λάσπη είναι ιδανικός για στερεές κατασκευές. Κι εμείς στο όνομα της ανάπτυξης όχι μόνο τα καταργήσαμε, χαλάσαμε όλους τους αχυρώνες και τους αντικαταστήσαμε με κατασκευές με τσιμεντογωνίες, αλλά αφήσαμε και να πέσει στη λήθη και η ανάλογη τεχνογνωσία,  ο τρόπος που κατασκευάζονταν.

Σε μια εκδήλωση άκουσα την εντυπωσιακή εισήγηση του τέως προέδρου της κοινότητας Αναύρας Μαγνησίας (σήμερα δημ. διαμ.Δήμου Αλμυρού), μια ορεινή κοινότητα που την τελευταία δεκαπενταετία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη, που αντί να φθίνει ο πληθυσμός της αυξήθηκε. Η Αναύρα βρίσκεται σε υψόμετρο χιλίων περίπου μέτρων, στις δυτικές πλαγιές της Όθρυος και σε μεγάλη απόσταση από τις πιο κοντινές κωμοπόλεις της Μαγνησίας, της Λάρισας και της Φθιώτιδας. Δεν είναι αυτό που λέμε «παραδοσιακός ή διατηρητέος οικισμός». Ξεκίνησε μια απλή-άχρωμη  κοινότητα με παραδοσιακή κτηνοτροφία, με όλα τα προβλήματα που αυτό συνεπάγεται. Σήμερα διαθέτει αιολικό πάρκο (το οποίο της εξασφαλίζει ετήσιο εισόδημα 100.000 ευρώ περίπου), περιβαλλοντικό - πολιτιστικό πάρκο, πρότυπες κτηνοτροφικές υποδομές, αναρριχητικά κέντρα, Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών, ακόμη και σπίτια που φιλοξενούν τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν στα σχολεία.  «Το μυστικό της επιτυχίας», λέει ο τέως πρόεδρος της Κοινότητας Ανάβρας Δημήτρης Τσουκαλάς «είναι να αγαπά κανείς τον τόπο του, να δουλεύει σκληρά και να εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία που του δίνουν τα εθνικά και τα ευρωπαϊκά προγράμματα». Ο ίδιος δεν αποδέχεται τη δικαιολογία της έλλειψης πόρων και σημειώνει ότι κάθε δήμαρχος ή κοινοτάρχης μπορεί να κάνει έργα, με κέφι και μεράκι, χωρίς κομματικές φιλοδοξίες, με σωστούς συνεργάτες και καλή γραμματειακή υποστήριξη[3].

Στο λάκκο της Κατερίνης συναντώ συχνά  δύο κτηνοτρόφους του Τριγωνικού με μεγάλα κοπάδια από γίδια. Τελευταία μίλησα με έναν από τους δύο που έβοσκε εκεί το κοπάδι του. Η κουβέντα μαζί του μου αποκάλυψε έναν συνειδητοποιημένο άνθρωπο, που ήξερε πολύ καλά τι πρέπει να γίνει στον τομέα του. Εντόπισε τα προβλήματα, την αδυναμία της πολιτείας αλλά και τη δική μας αδυναμία στον τομέα της συνεργασίας ή του συνεταιρισμού.

Στην Αιανή ξεκίνησαν καλλιέργειες ιπποφαούς, στο Χρώμιο γίνονται ζυμώσεις για ένα είδος συνεταιρισμού, στη Δράμα καλλιεργείται  ένα ιδιαίτερο είδος βατόμουρου (bluberry).

Στα παραπάνω μπορούμε να προσθέσουμε τις πάμπολλες περιπτώσεις κατοίκων της πρωτεύουσας που φεύγουν για την επαρχία και στήνουν τα δικά τους βιολογικά-οικολογικά αγροκτήματα αναζητώντας μια άλλη ποιότητα ζωής, την ηρεμία που δίνει η συνειδητή εργασία  κοντά στη φύση παρ’ όλη την σωματική κούραση.

Σύμφωνα με τον καθηγητή  γεωπονίας Γ. Δαουτόπουλο, είναι καιρός να προβληματιστούμε για το τι είδους ανάπτυξη θέλουμε για μας και τα παιδιά μας: ανάπτυξη της υλικής ευημερίας αδιαφορώντας για τις όποιες επιπτώσεις, ή ανάπτυξη που θα βελτιώνει τις συνθήκες διαβίωσης της σημερινής γενιάς χωρίς να υποθηκεύει τις δυνατότητες ανάπτυξης των μελλοντικών γενιών.

Και ποιος θα φέρει αυτήν την ανάπτυξη; οι πολιτικοί, οι τεχνοκράτες του δημοσίου ή ιδιωτικού τομέα ή η συνεργασία των τοπικών ομάδων με ειδικούς επιστήμονες και φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα [4].

Είναι καιρός να αποφασίσουμε αν σαν ενεργοί πολίτες που συμμετέχουν και συναποφασίζουν θα βάλουμε ένα λιθαράκι σ’ αυτήν την ανάπτυξη και με ποιόν τρόπο. Ή αν θα παραμείνουμε θεατές που παρακολουθούν και δέχονται μοιρολατρικά αυτά που άλλοι ετοιμάζουν και αποφασίζουν.

Αν θα κάνουμε αυτό που περνάει από το χέρι μας έξω από τις πρακτικές της πολιτείας ή θα περιμένουμε μόνο την κρατική πρωτοβουλία.

Πενήντα χρόνια πριν, οι μικρές τοπικές κοινωνίες στον ορεινό τόπο μας ήταν σχεδόν αυτάρκεις. Παρήγαγαν το γάλα, σιτάρι και ψωμί, το κρέας, το  ρουχισμό, όσα τους ήταν απαραίτητα για να ζήσουν τον επόμενο χειμώνα, επί πλέον κατασκεύαζαν οι ίδιοι τα περισσότερα αγροτικά εργαλεία, υπήρχε σχεδόν σε κάθε χωριό ένας σιδεράς, έχτιζαν τα σπίτια τους με πέτρα και ξυλεία από τη γύρω περιοχή και έφτιαχναν με μεγάλη μαστοριά αχυρώνες και φούρνους. Ήξεραν να ξεχωρίζουν τα βρώσιμα αγριόχορτα, να παράγουν λίγδα (αντί για λάδι) από το λίπος των ζώων. Από όσα προϊόντα τους έλειπαν, τα περισσότερα παράγονταν σε άλλες περιοχές της ίδιας της χώρας μας, όπως λάδι, ρύζι, αλάτι κι αυτά τα εύρισκαν εύκολα σε ντόπιους μικροεμπόρους. Τα ζωντανά ήταν μέσα στη ζωή τους. Ήταν λιγότερο τυπικά μορφωμένοι αλλά πιο ανθρώπινοι. Τα δάνεια ήταν άγνωστα, η περηφάνια έμφυτη.

Οι μικρές αυτές κοινωνίες ήταν κυρίως γεωργοκτηνοτροφικές.

Με τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μας ζητήθηκε να μειώσουμε το ποσοστό του πληθυσμού που ασχολούνταν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και μας ζητήθηκε να στραφούμε αλλού. Γίναμε έτσι σιγά σιγά μια χώρα με μεγάλο ποσοστό αστικού πληθυσμού, που παρείχε υπηρεσίες αλλά δεν παρήγαγε σχεδόν τίποτα.

Τι γίνεται λοιπόν σήμερα; Έχουμε ακόμα την ευλογία της έντονης  ηλιοφάνειας που ευνοεί τις καλλιέργειες, έχουμε τα βουνά και βοσκοτόπια για την κτηνοτροφία. Η γη, μπορεί να αποτελέσει τη σανίδα σωτηρίας. Με ελάχιστα διαφορετικό τρόπο από παλιά. Σήμερα μπορούμε να συνθέσουμε την εμπειρία της νέας εποχής με γνώσεις που η σοφία των αιώνων είχε καθιερώσει για την ανθρωπότητα και η βιασύνη της σύγχρονης εποχής και τεχνολογίας είχαν απορρίψει. Δεν είναι ακριβώς πισωγύρισμα, είναι η σωστή εκτίμηση  της εθνικής περιουσίας μας που δεν αναγνωρίζαμε τόσα χρόνια παρασυρμένοι από έναν κακώς εννοούμενο εκσυγχρονισμό. «Αν συγκροτούσαμε μια συμμετοχική κοινωνία και χτίζαμε πάνω στην πλούσια παράδοση θα ήμασταν σε θέση να γίνουμε παράδειγμα προς μίμηση και όχι μιμητές σε έναν κόσμο που αδυνατεί ακόμη να εντοπίσει τις αξίες της ανθρώπινης υπόστασης[5]».

Οτιδήποτε έχει σχέση με  επιδοτήσεις, ή θέσεις στο δημόσιο είναι υπό αμφισβήτηση.  Θαρρώ πως πρέπει να ξαναανακαλύψουμε τον εθελοντισμό και την ανθρωπιά μας. Ελάχιστα μπορεί να μας προσφέρει η πολιτεία. Η τεχνητή υπερπροστατευτικότητά της τις τελευταίες δεκαετίες μόνο στην αδράνεια και τον εφησυχασμό μας οδήγησε. Αν δεν πάρουμε τα πράγματα στα χέρια μας έξω από στενόμυαλη αντιδραστικότητα, αν δεν τολμήσουμε να ξετινάξουμε τον ατομικισμό και την αδιαφορία, την αδράνεια, το βόλεμα, αν δεν ξαναβρούμε τις αξίες μας, τον αυτοσεβασμό και την αξιοπρέπειά μας, λίγα πράγματα θα καταφέρουμε.

Πρακτικά. Να ξαναανακαλύψουμε τη γεωργία και την κτηνοτροφία . Η περιοχή μας μπορεί να παράγει μήλα, αχλάδια, δαμάσκηνα, βύσσινα και κεράσια, κρεμμύδια και  σκόρδα κι άλλα ακόμα, που δε μπορώ ίσως να σκεφτώ αυτή τη στιγμή. Αρωματικά φυτά, δυόσμο, χαμομήλι, μαϊδανό. Μπορεί ακόμα να γίνει βιολογική παραγωγή προϊόντων  γάλακτος, τυρί, ξυνοτύρι, γιαούρτι, βιολογική ορνιθοτροφία, αυγά και κοτόπουλα. Να μην ξεχνάμε τους παραδοσιακούς τραχανάδες, πέτουρα, πίτες, ψωμί, μέλι, κρασί. Προϊόντα υφαντουργίας. Μόνο που όλα αυτά πρέπει να γίνουν με προγραμματισμό, συνέπεια σύστημα, πνεύμα συνεργασίας. Για να μπορέσουμε όχι μόνο να τα παράγουμε, αλλά και να τα διαθέσουμε.

Χρειάζεται  συνειδητός  εθελοντισμός για να μπορέσουμε να φροντίσουμε οι ίδιοι τις κοινότητές μας, που ανήκουν σε μας διαφορετικά από ότι ανήκουν σ’ ένα δήμο ή στο κράτος, γιατί τις έχτισαν οι παππούδες μας και τις πονάμε διαφορετικά από την αδιάφορη υποχρέωση μιας κρατικής υπηρεσίας.

Το ανθρώπινο μυαλό είναι δαιμόνιο και γεννάει ιδέες διαρκώς.

Να έχουμε επιτέλους την κατάσταση στα χέρια μας.

Με  όραμα και όνειρο, εξυπνάδα και δουλειά.

Για να μπορέσουμε να ζήσουμε κι όχι μόνο να επιβιώσουμε.

Και για τους απελπισμένους να σας  θυμίσω και  το ανέκδοτο με τα τρία βατράχια και τους τρεις κουβάδες γάλα. Ρίχνονται -λέει- τρία βατράχια σε τρεις, βαθιές καρδάρες γάλα. Προσπαθούν να βγουν έξω τα βατράχια, δεν το καταφέρνουν. Το ένα βατράχι αρχίζει να πίνει γάλα, φουσκώνει, βουλιάζει -πάει αυτό, τουλάχιστον πάει χορτάτο! Το άλλο βατράχι αποκαρδιώνεται, απελπισμένο αφήνεται να βουλιάξει -πνίγεται αδικοχαμένο. Το τρίτο βατράχι χτυπιέται, τινάζεται, προσπαθεί να πηδήξει έξω, ξαναχτυπιέται, πάλι και πάλι: όλη τη νύχτα την πέρασε έτσι, να προσπαθεί μάταια, αλλά το πρωί το βρήκε το βατράχι αυτό καθισμένο επάνω σε βούτυρο, Ζωντανό αν και ξεθεωμένο, καθώς το γάλα, με την αδιάκοπη όσο και απεγνωσμένη προσπάθειά του να κάνει κάτι, είχε πήξει! Το δίδαγμα; Ακόμη κι αν δεν ξέρεις ακριβώς τι πας να κάνεις, το να μην παραιτείσαι, το να χτυπιέσαι, προσπαθώντας, είναι η μόνη διέξοδος στις οριακές καταστάσεις.

 

Δεν είμαστε εμείς εκείνοι που θα φέρουν το φως.
Είμαστε όμως εκείνοι που θα θυμίζουμε πάντα
πως το σκοτάδι δεν είναι μόνο και ανίκητο.

Έλλη Λαμπρέτσα

labretsa@otenet.gr

 

Φιλοσοφικό υπόβαθρο του Πελίτι

Ξεκινάμε από την άποψη ότι όλοι μας φέρουμε ευθύνη γι’ αυτά που γίνονται σε προσωπικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Εμείς οι ίδιοι οδηγούμε τα  γεγονότα με τη στάση και τη σκέψη μας.

Επίσης ο καθένας μας κρατάει ένα μέρος από τη λύση των προβλημάτων σε προσωπικό και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Δεν είμαστε θύματα καταστάσεων ούτε φταίνε οι άλλοι γι’ αυτά που ζούμε εμείς.

Εστιάζουμε την προσοχή μας στα θετικά πράγματα που γίνονται και αυτά ως δια μαγείας αυξάνουν.

Δε γνωρίζουμε τι είναι το καλό και τι το κακό. Δε γνωρίζουμε γιατί γίνονται κάποια γεγονότα. Αν δούμε τα πράγματα μέσα στην πορεία του χρόνου, αυτό που σήμερα είναι πόνος αύριο θα είναι χαρά και μετά μπορεί να είναι πάλι πόνος και ούτω καθεξής.

Δεν έχει σημασία η κοινωνική ή  η οικονομική μας θέση. Η σκέψη μας είναι πολύ δυνατή και αρκετή για να κατευθύνει τα πράγματα. Όλοι μαζί έχουμε ακόμη πιο μεγάλη δύναμη.

Το σημαντικό δεν είναι να βλέπουμε τι κάνουν οι άλλοι αλλά τι κάνουμε εμείς.

Το πρόβλημα δεν είναι αν θα βγει στην αγορά ένα καινούριο προϊόν. Το ζήτημα είναι αν θα το στηρίξουμε ή όχι. Οι πολυεθνικές κάνουν τη δουλειά τους κι εμείς τη δική μας. Δεν καταναλώνουμε και δε στηρίζουμε τα προιόντα που καταστρέφουν το περιβάλλον. Δεν πολεμάμε με κανέναν έξω από μας, αυξάνουμε τη συνειδητότητά μας και αυτό είναι αρκετό για να φέρει τεράστιες αλλαγές.


[1] www.pelity.gr

[2] www.ecotimes.gr/108/σπίτι-από-άχυρο-2

http://greekvillage.blogspot.com/2011/04/blog-post.html

/www.yvelia.com/amarchitects/articles/nea_saronikou/56_axyrospito.pdf

[4] Γ. Α.Δαουτόπουλου καθηγητή Γεωπονίας ΑΠΘ «Αειφορική Ανάπτυξη της Ελληνικής Υπαίθρου».

[5] Γ. Α.Δαουτόπουλου καθηγητή Γεωπονίας ΑΠΘ «Αειφορική Ανάπτυξη της Ελληνικής Υπαίθρου».

Από τη εφημερίδα "Εν Μικροβάλτω..." ΑΦ 21, Μάιος 2011

 
 
Joomla 1.5 Templates by Joomlashack