www.mikrovalto.gr

Τυχαία φωτογραφία

Αναζήτηση


Τοιχογραφίες που διηγούνται πολλά (του Θανάση Καλλιανιώτη) Εκτύπωση
Κυριακή, 01 Μάρτιος 2015 14:48

Τοιχογραφίες που διηγούνται πολλά

Διδασκαλία Θρησκευτικών στο Δημοτικό Σχολείο Τρανοβάλτου

Plalytera1512Το κείμενο που ακολουθεί αναφέρεται σε, συμφωνημένη από πριν, διδασκαλία του ΣΣ της Β΄ περιφέρειας ΔΕ Κοζάνης Δρ. Θανάση Καλλιανιώτη. Στην Ε΄ τάξη του Δημοτικού Σχολείου Τρανοβάλτου την 26η Φλεβάρη 2015/10.00΄-10.45΄ στο μάθημα της ημέρας, επιγραφόμενο Τοιχογραφίες που διηγούνται πολλά.[1]

Εστιάζει σε προκαταρκτικά ερωτήματα, στο σχέδιο παρουσίασης του μαθήματος, στην πορεία εφαρμογής στην τάξη και σε ενσκήπτοντα απρόοπτα.

Τυπικές πηγές

 
 

Ως πρώτη όλων εργασία προκρίθηκε η μελέτη του Βιβλίου του Μαθητή (στο εξής ΒΜ) –δεν υπάρχει ξέχωρο Τετράδιο Εργασιών, ορισμένες όμως ασκήσεις εμπερικλείονται εντός του. Ακολούθησε έπειτα το Βιβλίο του Δασκάλου (ΒΔ).[2] Επίσης τα αναρτημένα στο διδακτικό πακέτοParoramata,[3] αχρείαστα όμως αφού ένα έντυπο ορθογραφικό λάθος[4] ήταν ήδη διορθωμένο στην ψηφιακή αποτύπωση του ΒΜ. Τέλος αναγνώστηκε το σχετικό ΔΕΠΣΣ-ΑΠΣ των Θρησκευτικών της ιδίας τάξης.[5]

Το περιεχόμενο του ΒΜ αναφερόταν στις εικονογραφημένες ζώνες των ναών, στις οποίες εκτυλισσόταν «περιστατικά της ζωής του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων μας». Το ΒΔ πρότεινενα συνειδητοποιήσουν [οι μαθητές] το συμβολικό χαρακτήρα κάθε παράστασης σε σχέση με τη θέση όπου βρίσκεται. Το ΔΕΠΠΣ ήταν γενικότατο, ενώ το ΑΠΣ υπέβαλε τη γνώμη για επίσκεψη (πραγματική μάλλον κι όχι ψηφιακή) σε κάποιο ναό.

Ερωτήματα

Με το διάβασμα των ανωτέρω εναργέστατα προέβαλαν δύο ερωτήματα εμπρός στον καλό αναγνώστη, πρακτικό το ένα, θεωρητικό το άλλο, ή, άλλως, ιδεολογικής το μεν, εννοιολογικής το δε:

α) στο ΒΜ αναφέρεται πως η κόγχη του ιερού ενώνειτο δάπεδο (γη), με τον τρούλο (ουρανός).Η φράση, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας την κοινωνικο-πολιτισμική προσέγγιση, ίσως οδηγούσε σε εσφαλμένες νοήσεις τους μαθητές των Καμβουνίων, αφού τρούλοι δεν υπάρχουν στους μεταβυζαντινούς ναούς του χωριού.[6] Τον μοναδικό αντίστοιχο, στον παλαιοχριστιανικό Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Αιανή Κοζάνης, μόνον καλά γυμνασμένα μάτια έχουν τη δυνατότητα, σήμερα, να σκιαγραφήσουν, αφού έχει καταρρεύσει πριν από αιώνες.[7]

β) Το έτερο ερώτημα ανήκε πλήρως στους πολεμιστές του πνεύματος: ο αλγόριθμος της απεικόνισης των μορφών μέσα στον ναό, με τον Χριστό υψηλά επάνω στον τρούλο, την Παναγία πιο κάτω στην κόγχη του άβατου και τους υπόλοιπους αγίους κι οσίους χαμηλότερα όλων, βάλει με πάρθια τόξα την έννοια της ισότητας μεταξύ των πιστών, όπως επίσης κι ανάμεσα στον άντρα και τη γυναίκα, όπως, τουλάχιστον, εγγράφεται στις επιστολές του Αποστόλου Παύλου.[8]Ιδιαίτερα δε, η εικονογράφηση των αγίων γυναικών προς το νάρθηκα[9]κι όχι στον κυρίως ναό, είναι δυνατόν να εκληφθεί ως ένδειξη ανισότητας από περιφλεγείς φεμινίστριες ή φιλοκατήγορους της ορθοδοξίας.

Προαποφάσεις

Προαποφασίστηκε, λοιπόν, να ξεκαθαριστεί η έλλειψη τρούλων στο ορεινό Τρανόβαλτο και στην περιοχή κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, για τεχνικούς λόγους, οι οποίοι με τη σειρά τους ανάγονται σε οικονομικούς κοκ. Το θέμα της ιεραρχικής (αν)ισότητας στην εικονογραφία των ναών, αφού τονιζόταν χωρικά, θα αφηνόταν αναπάντητο μέχρι να ενακμάσουν οι μαθητές. Επιπλέον, θεωρήθηκε σκόπιμο να εγκιβωτιστεί το μάθημα, σχεδόν ανεπαισθήτως, στη δογματική, συμβολική και λειτουργική Θεολογία, υποσυστήματα που στο ΒΜ υπολανθάνουν –ατυχώς κατά την άποψη του γράφοντος- κάτω από τον ασαφή τίτλοΔημιουργώντας έναν όμορφο κόσμο.

Αντιθέτως, αντί της προτεινόμενης ορολογίας των τοιχογραφικών ζωνών στο ΒΜ σεδογματικό,λειτουργικόκαιιστορικόκύκλο επιλέχτηκε ως εγγύτερος ο αντίστοιχος μερισμός σεΧριστολογικό,Θεομητορικόκιαγιολογικό.[10]Χάριν δε της επικαιρότητας, θα υπομνηματιζόταν η αγιοκατάταξη ως μαρτύρων των 21 Αιγυπτίων Κοπτών που λίαν προσφάτως σφαγιάστηκαν από ισλαμιστές στην Λιβύη.[11]

Φυσικά, λόγω της κοσμοθεωρίας του γράφοντος, θα εμπλεκόταν οπωσδήποτε στη συζήτηση η, γειτονική και σημαντική για τις τοιχογραφίες της, Ιερά Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος,Ζάμπουρνταστην ιδιόλεκτο. Ήταν σχεδόν βέβαιο πως οι μαθητές θα ονόμαζαν τον κτήτορά της Νικάνορα άγιο κι όχι όσιο. Το κυριότερο όμως ήταν πως, σε αντίθεση με τους μακρινούς άλλους, αν εικονίζονταν στους τοίχους των ναών, δεν θα υπερτερούσε στη θρησκευτική βαθμοταξία. Θα βρισκόταν χαμηλά και πίσω.

Τέλος, αν συμφωνούσε ο ουρανός, το μάθημα θα διεξαγόταν εντός ενός εκ των παλαιών ναών του χωριού.

Στην πράξη

Έφτασε η μέρα, δυστυχώς ο καιρός υπόψυχρος και οι χωματόδρομοι λασπωμένοι. Μάθημα αναγκαστικά μέσα στην τάξη. Τα θρανία ήταν σε π. Μία δεκάδα περίπου μαθητών που προέρχονταν από το Τρανόβαλτο και από τα γύρω χωριά. Όταν με σύστησε η δασκάλα, κάθισα απέναντί τους, το ίδιο έπραξε κι αυτή δίπλα.

Πριν προλάβω να εντάξω το νέο μάθημα στην αλυσίδα των ήδη διδαχθέντων, ένα παιδί με ρώτησε που πέφτει το Βελιγράδι –αγνοώ ακόμα το λόγο. Έδειξα το Βορρά και ρώτησα πώς ξέρουμε ότι είναι εκεί με σκοπό, πατώντας για λίγο στο υπέρεισμα της διαθεματικότητας να ανεβούμε στο κύριο σημερινό μάθημα. Αναφέρθηκαν λοιπόν σημεία του ορίζοντα, πυξίδες, αστέρες και το Άγιο Βήμα των ναών. Μέσω αυτού, το οποίο οικοδομείται στο ανατολικό μέρος τους, μπήκαμε εν τέλει στο εσωτερικό τους.

Διάλογος μεταξύ εμού και των μαθητών, των τελευταίων μεταξύ τους, ενώ παρενέβαινε και η δασκάλα. Όταν αναφέρθηκε πως η Παναγία η Πλατυτέρα εικονογραφείται στηνκόγχητου ιερού, τα παιδιά αγνοούσαν τη λέξη. Τους μίλησα τότε στην ιδιόλεκτο:οιμπάμπις κάθουνταν ζγκόχ(η) αμ πυρουστχιά, σε μετάφραση οι ηλικιωμένες κάθονταν στο κοίλωμα της πυρεστίας (τζακιού). Παρότι δεν κατάλαβαν το πλήρες νόημα της φράσης, γέλασαν αμήχανα ακούγοντας έναν σχολικό σύμβουλο, ή αποτιμητή ίσως σε μια προσεχή ονοματοθεσία, να μιλάει τη βαριά γλώσσα των παππούδων τους μέσα σε σχολική τάξη. Εξηγήθηκε η αρχαιοελληνική καταγωγή των λέξεωνκόχ(η)[12] καιπυρουστχιά,[13] αλλά παρέμεινε μια θλίψη για τον γοργό γλωσσικό εξαθηναϊσμό και τα ευήκοα ώτα των κατοίκων της υπαίθρου στις σειρήνες της αποδόμησης της παράδοσης, τάσεις που σπάζουν μιαν αναμφισβήτητη ιστορική συνέχεια.

Ό,τι είχε προαποφασιστεί εφαρμόστηκε πλήρως, επί παραδείγματι η μελετητική στάση στους 21 κόπτες και –περισσότερο- στον τοπικό άγιο, τον όσιο Νικάνορα.

Υποσχέσεις

Αφού έλαβε χώραν μια προφορική «αθροιστική αναπόληση» η δεύτερη άσκηση του ΒΜ, η οποία χρειαζόταν ξεφύλλισμα, μάλλον, του βιβλίο τους, δόθηκε για το σπίτι. Η τρίτη αντίστοιχη, η επίσκεψη δηλαδή σε «ναό της περιοχής μας» αφέθηκε για τον επόμενο ή μεθεπόμενο μήνα, όταν θα χαμογελούσαν ο ουρανός και η γη.

Όπως αναμενόταν, ενθουσίασε περισσότερο από κάθε τι τους μαθητές. Αν ήταν η έλξη της φύσης, το ασύνηθες του πράγματος ή η περιπέτεια προς το άγνωστο, θα φανεί λίαν προσεχώς.

Plalytera1512 2ΦΩΤΟ: Η Πλατυτέρα στη κόγχη του ναού της Παναγίας Τρανοβάλτου, τέλη 18ου αιώνα. Τις τοιχογραφίες της περιοχής επιμελούνταν Ηπειρώτες ή Βλάχοι, συνήθως, καλλιτέχνες, Δημόπουλος Ιωάννης,Τα παρά τον Αλιάκμονα εκκλησιαστικά, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 876



[1]Θρησκευτικά Ε΄ Δημοτικού, Οι χριστιανοί στον αγώνα της ζωής, επανέκδοση, ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα 2014, σ. 78-80,http://ebooks.edu.gr/modules/document/document.php?course=DSDIM-E101&download=/4bd80bb27zyi/523c158fupcs

[2]Θρησκευτικά Ε΄ Δημοτικού, Οι χριστιανοί στον αγώνα της ζωής,Βιβλίο Δασκάλου, ΟΕΔΒ, Αθήνα χ.χ., σ. 74-75,http://ebooks.edu.gr/modules/document/document.php?course=DSDIM-E101&download=/4bd80bb27zyi/4bd80bddasmh

[3]Παροράματα, σ. 2,http://ebooks.edu.gr/modules/document/document.php?course=DSDIM-E101&download=/4bd80bb27zyi/4cd3edb5001u

[4]Η λέξηΦιλανθρωπινώνπροτείνεται να διορθωθεί σεΦιλανθρωπηνών,Θρησκευτικά, Οι χριστιανοί στον αγώνα της ζωής, ό.π., σ. 79

[5]Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών Θρησκευτικών, σ. 138, 154,http://ebooks.edu.gr/modules/document/document.php?course=DSDIM-E101&download=/4bd80bb27zyi/4bd80b7ba1o4

[6]Δημόπουλος Ιωάννης,Τα παρά τον Αλιάκμονα εκκλησιαστικά, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 872-880

[7]Καλλιανιώτης Θανάσης, «Αναστήλωση ή ξαναγέμισμα; Η περίπτωση της Παναγίας Αιανής»,Πρωινός Λόγος(11.8.99) 5 και του ιδίου «Παναγία Αιανής, ιστορία και αισθητική»,Πρωινός Λόγος(28.8.98) 4

[8]Προς Κορινθίους Β΄ επιστολή Παύλου, 8/13-14,http://www.imgap.gr/file1/AG-Pateres/AG%20KeimenoMetafrasi/KD/08.%20KorB.htmκαιό.π., Α΄ 7/3,http://www.imgap.gr/file1/AG-Pateres/AG%20KeimenoMetafrasi/KD/07.%20KorA.htm

[9]Καλοκύρης Κωνσταντίνος, «Εικονογραφικοί κύκλοι»,Θρησκευτική και ηθική εγκυκλοπαιδεία,τ. 5ος, Μαρτίνος, Αθήναι 1964, σ. 390-395, σ. 395

[10]Ο διαχωρισμός αυτός υπάρχει στον Καλοκύρη, «Εικονογραφικοί κύκλοι»,ό.π.,σ. 389

[11]Αναγνωρίσθηκαν ως Άγιοι από την Κοπτική Εκκλησία οι 21 άνδρες που έσφαξαν οι τζιχαντιστές,http://www.greekteachers.gr/?p=16218

[12]Λεξικό Liddell Scott Κωνσταντινίδου, κόγχη,http://myria.math.aegean.gr/lds/data/volB/pdf/pg_0739.pdf

[13]Λεξικό, ό,π., παρέστιος,http://myria.math.aegean.gr/lds/web/view.php


ΠΡΟΣΘΗΚΗ ADMIN: Λοιπές ΦΩΤΟ από Παναγία Τρανοβάλτου (αφιέρωμα ΕΔΩ)

tranov. 23 15tranov. 25 15tranov. 26 15tranov. 27 15

tranov. 28 15tranov. 29 15tranov. 30 15tranov. 32 15tranov. 36 15

 

.

 
 
Joomla 1.5 Templates by Joomlashack