www.mikrovalto.gr

Τυχαία φωτογραφία

Αναζήτηση


Στανόν - Σωσκός: Πόλεις-Κάστρα της περιοχής Εκτύπωση
Τρίτη, 17 Νοέμβριος 2009 15:35
ΣΤΑΝΟΝ - ΣΩΣΚΟΣ: ΠΟΛΕΙΣ–ΚΑΣΤΡΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ "ΧΡΟΝΙΚΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ" ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΚΡΟΠΟΛΙΤΗ (13 αιώνας)

(Αποσπάσματα που αφορούν τα Καμβούνια)

του Ηλία Γ. Σπυριδωνίδη

Περιβαλλοντολόγου-Χαρτογράφου Παν. Αιγαίου

Στανόν (μονή Στανού)

Ο Στανός είναι μια πόλη με φρούριο απ' όπου με δυσκολία πέρασαν οι δυνάμεις του Μιχαήλ του Β' στην προσπάθεια τους να  φτάσουν στην Πρίλαπο. Γράφει ο Ακροπολίτης  για τα γεγονότα: «Βία γουν και μόγις Στανόν και Σωσκόν και Μολυσκόν παραμείψαντες, σκοπός γαρ ην αυτοίς  εις το του Πριλάπου άστυ γενέσθαι, όπως αυτό διασώσειαν». Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι χαράσσοντας μια νοητή ευθεία από ΒΑ προς ΝΔ με αρχή την πόλη φρούριο του Στανού, μέση το Σωσκό και κατάληξη το Μολυσκό, έχουμε  μια εικονική αναπαράσταση της πορείας των δυνάμεων της μεσαιωνικής οδού που ένωνε τα Σέρβια με τα Ιωάννινα. Οι τρεις αυτές πόλεις  δεν μπορεί παρά να βρίσκονται στην ίδια περιοχή και να διαδέχονται η μια την άλλη σε μικρές αποστάσεις, καθώς με βάση τη διήγηση του Ακροπολίτη  ο στρατός της Ηπείρου τις προσπερνά παρακάμπτοντας τες, γεγονός που συνεπάγεται ότι ανήκουν στο ίδιο γεωγραφικό-χωρικό πλαίσιο. Πράγματι ο Στανός βρισκόταν εκεί που τώρα υπάρχει η ομώνυμη μονή Στανού-Ζιδανίου αφιερωμένη στη Θεοτόκο, ο Σωσκός δεν είναι άλλος από τη σημερινή κοινότητα Φρούριο λίγα χιλιόμετρα ΝΔ και ο Μολυσκός το μετέπειτα Μηλίνσκο ή Μελενισκό, παλαιός οικισμός στα Β. της σημερινής Παναγιάς.

Ο Λιούφης σημειώνει: «πλησίον της Σωσκού έτερον φρούριον Στανός» και ότι «είναι δε το σωζόμενος σήμερον Σδιάνη εν οχυρά τοποθεσία» Όσον αφορά την ιστορία του φρουρίου εδώ στα 1200 βρήκε καταφύγιο ο επαναστάτης Καμυτζής μετά την ήττα του από τον Αλέξιο ΙΙΙ. Στα 1204 ο Στανός αποτελεί μέρος του θέματος Πελαγονίας–Πριλάπου. Όπως και οι άλλες  πόλεις της περιοχής έτσι και αυτή περνά στον έλεγχο του Δεσποτάτου της Ηπείρου και κατόπιν το 1259, της Νίκαιας. Η βυζαντινή πόλη – φρούριο Στανός των χρόνων του Ακροπολίτη, είναι ένας οικισμός κατά την Οθωμανική περίοδο και στις αρχές του 16ου αιώνα κτίζεται εκεί η μονή της Θεοτόκου. Μετά και από την ίδρυση της μονής, που είναι  σχεδόν σύγχρονη με αυτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ο παρακείμενος οικισμός του Ζιδανίου εμφανίζεται στα επόμενα χρόνια στον κώδικα 201  της Ζάμπορντας και ως Ζηάνη, Ζητάνη ή Ζιτάνοι. Ο Μεγδάνης  στην «Απογραφική έκθεση του μεσημβρινού μέρους της Μακεδονίας» μιλά για «εν χωρίον Ζιντάνιον ως τρεις ώρας μακρύτερα (εννοεί από τα Σέρβια), εις τόπον ορεινόν και παράμερον. Το 1904 με βάση τον απογραφικό κατάλογο του Ελληνικού Προξενίου Σερβίων το Ζιδάνιον κατοικούνταν από 50 Έλληνες.

Σωσκός (Φρούριο)

Ο Σωσκός είναι μια ακόμη σημαντική πόλη της περιοχής από τον Χ έως και τον XIV αιώνα, «φρούριον βυζαντινόν εις την αυτήν σειράν των Σερβίων» Ήδη κατοικημένο από τον 10ο αιώνα, ήταν η έδρα της κατοικίας του Γαβριήλ Ραδομίρ, γιου του Σαμουήλ, όταν βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των Βουλγάρων. Η κατάσταση αλλάζει όμως στα 1015 όταν η περιοχή του Σωσκού καταλαμβάνεται από τον Βασίλειο Β', τον αυτοκράτορα ευρύτερα γνωστό με την επωνυμία «βουλγαροκτόνος». Ο Σωσκός αναφέρεται και σε ένα άλλο μεγάλο έργο του 12ου αιώνα , την Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής. Στο πέμπτο βιβλίο του έργου της περιγράφει τις συγκρούσεις Ρωμαίων και Νορμανδών, ειδικότερα ανάμεσα στον πατέρα της  Αλέξιο και τον Βοημούνδο. Στα 1082 συνεβαίναν τα εξής στο δυτικομακεδονικό χώρο. «Ο ίδιος ο Βοημούνδος έσπευσε στην Αχρίδα, καλεσμένος από τους κατοίκους της. Παρέμεινε εκεί για λίγο  και αναχώρησε άπρακτος και περνώντας από το Σωσκό έφθασε στη Βέροια μέσω Σερβίων» Φαίνεται λοιπόν  ότι ο Σωσκός ήταν μια μικρή πόλη-κάστρο ήδη αρκετά ανεπτυγμένη καθώς ήταν άξια αναφοράς σε έργα του μεγέθους της Αλεξιάδας. Τον μισό περίπου αιώνα η περιοχή ήταν μέρος του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1204-1259) η πόλη του Σωσκού ήταν  έδρα ενός θέματος. Έπειτα περνά στα χέρια των δυνάμεων της Νίκαιας, ακολουθεί τις τύχες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέχρι την Οθωμανική κατάκτηση και παρακμάζει.Ο Ακροπολίτης δύο φορές κάνει λόγο για την πόλη του Σωσκού μέσα στη Χρονική Συγγραφή. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις τη χαρακτηρίζει ως πόλη χωρίς να δίνει άλλες πληροφορίες γι αυτήν. Η ταύτιση του Σωσκού με τον σημερινό οικισμό Φρούριο , αν και δεν είναι αποδεκτή  από μελετητές όπως  η Kravari που τοποθετεί γενικά την πόλη-κάστρο κάπου ανάμεσα στην Έδεσσα, Βέροια, Καστοριά και Άρνισσα προς τα Σέρβια (δε θα μπορούσε εξάλλου να βρίσκεται και κάπου αλλού) ή όπως ο Σπυρόπουλος  που τη θεωρεί ΒΔ της Βέροιας πρέπει να θεωρείται βέβαιη καθώς έχει επικρατήσει. Στη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου ο Σωσκός από παραφθορά γίνεται Νεζεσκός (καθώς και άλλες παραπλήσιες  ονομασίες) μέχρι και το 1928. Από τότε έως το 1971 καλούνταν Παλιάλωνα με το να καταλήξει στο σύγχρονο τοπωνύμιο Φρούριο. Το 1904 κατοικούνταν από 150 Έλληνες. Ο Σιαμπανόπουλος γράφει ότι το φρούριο του Σωσκού «το οποίον εθεωρείτο βυζαντινό, των χρόνων του Ιουστινιανού είναι παλαιότερον διότι κατά τα έτη 1955 και 1969 ανευρέθησαν τάφοι κιβωτιόσχημοι με κτερίσματα, τα οποία ανήκουν εις προγενεστέρας εποχάς. Τα κτερίσματα αποδεικνύουν ότι, ο Ιουστινιανός ανήγειρε το φρούριον επί των ερειπίων αρχαιοτέρου κάστρου». Ο ίδιος μας δίνει πληροφορίες που μεταφέρει ο Κεδρηνός σχετικά με την καταστροφή του Σωσκού και των Σερβίων  από τον Βουλγαροκτόνο (τέλη 10ου αιώνα), λόγω φυσικά της σπουδαιότητας τους, προς αποφυγή της επανακατάληψης τους  από τους Βούλγαρους. Στα χρόνια του Ακροπολίτη, δηλαδή διακόσια πενήντα  χρόνια μετά, το κάστρο του Σωσκού όχι μόνο υπάρχει αλλά δείχνει να βρίσκεται σε πλήρη ακμή.

 

 
 
Joomla 1.5 Templates by Joomlashack