www.mikrovalto.gr

Τυχαία φωτογραφία

Αναζήτηση


Η αρχαία Δωδώνη; Εκτύπωση
Τρίτη, 17 Νοέμβριος 2009 14:28

 Καμβούνια: Η αρχαία Δωδώνη;

Ο Όμηρος αρχίζει την Ιλιάδα με το θυμό (μήνιν) του Αχιλλέα με τον Αγαμέμνονα. Βρισκόμαστε στο ένατο έτος της πολιορκίας της Τροίας από τους Αχαιούς, όταν ο Αγαμέμνονας αρνείται να επιστρέψει στον ιερέα του Απόλλωνα, Χρύση, την κόρη του Χρυσηίδα. Ο Απόλλωνας θυμώνει και στέλνει στο στρατόπεδο των Αχαιών φοβερό λοιμό. Ο Αχιλλέας συγκαλεί συνέλευση του στρατού, όπου ο μάντης Κάλχας αποκαλύπτει την αιτία του κακού. Ο Αγαμέμνονας εξοργίζεται, δέχεται όμως να επιστρέψει την κόρη, αν του προσφέρουν στη θέση της την Βρισηίδα, το λάφυρο του Αχιλλέα. Τελικά ο Αχιλλέας δέχεται, αλλά ορκίζεται ότι δε θα ξαναπολεμήσει. Μάλιστα πικραμένος πείθει τη μητέρα του Θέτιδα να μεσολαβήσει η ίδια στο Δία, για να αποκατασταθεί η τιμή του. Πράγματι η Θέτιδα ανεβαίνει στον Όλυμπο και παρακαλεί το Δία να βοηθήσει τους Τρώες. Αυτά περιγράφονται στην ραψωδία Α.

Στη ραψωδία Β ο Δίας δεν μπορεί να κοιμηθεί, γιατί σκέφτεται με ποιο τρόπο θα ηττηθούν οι Αχαιοί, ώστε να ζητήσουν τη βοήθεια του Αχιλλέα. Στέλνει στον ύπνο του Αγαμέμνονα τον Όνειρο και τον προτρέπει να επιτεθεί στους Τρώες, γιατί τάχα ήρθε η ώρα να τους νικήσει. Ο Αγαμέμνονας διηγείται το όνειρο στους άλλους αρχηγούς και τους ανακοινώνει την πρόθεσή του να εξαπολύσει γενική επίθεση. Το ηθικό των στρατιωτών όμως μετά την αποχώρηση του Αχιλλέα από τις μάχες είναι πολύ χαμηλό. Έτσι καταστρώνεται το σχέδιο: Ο Αγαμέμνονας ανακοινώνει την απόφασή του να γυρίσουν στην πατρίδα και οι Αχαιοί τρέχουν χαρούμενοι στα καράβια. Τότε αναλαμβάνει δράση ο Οδυσσέας. Γυρίζει από σκηνή σε σκηνή κι από καράβι σε καράβι και πείθει τους στρατιώτες να επιστρέψουν στη συνέλευση. Εκεί ακολουθούν ομιλίες του Οδυσσέα, του Νέστορα και του Αγαμέμνονα οι οποίες ανεβάζουν το ηθικό των στρατιωτών και ετοιμάζονται όλοι για τη μάχη.

Στη διάρκεια των ετοιμασιών, ο ποιητής επικαλείται τη βοήθεια των Μουσών για να παραθέσει τον κατάλογο των εμπολέμων. Απαριθμεί τους αρχηγούς, τις πόλεις, τα πλοία που έστειλε η καθεμιά και τους συμμάχους πρώτα των Ελλήνων και μετά των Τρώων. Στους στίχους 748-755 διαβάζουμε:

 
Γουνεὺς δ᾽ ἐκ Κύφου ἦγε δύω καὶ εἴκοσι νῆας·
τῷ δ᾽ Ἐνιῆνες ἕποντο μενεπτόλεμοί τε Περαιβοὶ
οἳ περὶ Δωδώνην δυσχείμερον οἰκί᾽ ἔθεντο,
οἵ τ᾽ ἀμφ᾽ ἱμερτὸν Τιταρησσὸν ἔργα νέμοντο
ὅς ῥ᾽ ἐς Πηνειὸν προΐει καλλίρροον ὕδωρ,
οὐδ᾽ ὅ γε Πηνειῷ συμμίσγεται ἀργυροδίνῃ,
ἀλλά τέ μιν καθύπερθεν ἐπιρρέει ἠΰτ᾽ ἔλαιον·
ὅρκου γὰρ δεινοῦ Στυγὸς ὕδατός ἐστιν ἀπορρώξ.

(αρχαίο κείμενο)

 
Ήλθε απ’ την Κύφον ο Γουνεύς με εικοσιδύο πρύμνες.
 
Είχ’ Ενιήνων πληθυσμόν και Περραιβών γενναίων,
 
όσοι στην κακοχείμωνη Δωδώνη κατοικήσαν,
 
και όσοι απ’ τον Τιταρήσιον ποτίζουν τους αγρούς των,
 
που χύνει μες στον Πηνειόν τα πρόσχαρα νερά του
 
και με τες αργυρές στροφές του Πηνειού δεν σμίγει
 
και καθαρός επάνωθεν ωσάν το λάδι πλέει
 
ότι απ’ την Στύγα εκόπηκε και αυτή’ναι μέγας όρκος.
 

(μετάφραση Ιάκωβου Πολυλά)

 

Ο Γουνεύς από την Κύφο, πόλη της Περραιβίας, αρχηγός των Ενιήων, των Περραιβών, των κατοίκων της Δωδώνης και των κατοίκων που ζουν κοντά στον Τιταρήσιο ποταμό συμμετείχαν ως σύμμαχοι των Αχαιών στον Τρωικό πόλεμο με είκοσι δύο καράβια.

Οι Περραιβοί ήταν κάτοικοι της Περραιβίας χώρα της βόρειας Θεσσαλίας, ανάμεσα στον Όλυμπο και τα Καμβούνια όρη και αριστερά του Πηνειού. Στους ιστορικούς χρόνους κυριότερες πόλεις της υπήρξαν η Δολίχη, ο Άζωρος και το Πύθιον, που αποτελούσαν τη λεγόμενη Περραιβική Τρίπολη. Οι Περραιβοί στους Περσικούς πολέμους είχαν πάει με το μέρος των Περσών. Μετά υπάχθηκαν στη Μακεδονία κι αργότερα οι Ρωμαίοι τους ανακήρυξαν αυτόνομους. Ως περιοχή τη συναντούμε και στη Χάρτα του Ρήγα Φεραίου.

Ο Τιταρήσιος είναι παραπόταμος του Πηνειού και πηγάζει από τα Καμβούνια όρη (από τον Αμάρμπη). Έχει παραπόταμο τον Ελασσονίτη, που πηγάζει από τον Όλυμπο.

Και η Δωδώνη; Οι ιστορικοί την αναφέρουν ως θεσσαλική Δωδώνη, για να την ξεχωρίζουν από τη Δωδώνη της Ηπείρου, ενώ μερικοί νεότεροι ερευνητές πιστεύουν πως η Δωδώνη αυτή ήταν όνομα βουνού μάλλον παρά πόλης και υποθέτουν ότι έτσι λεγόταν η περιοχή που αποτελεί σήμερα τα Καμβούνια όρη. Από την περιγραφή του Ομήρου μπορούμε να υποθέσουμε ότι ήταν μια ορεινή πόλη, άρα ίσως στα Καμβούνια.

Το μαντείο της Δωδώνης σύμφωνα με τον Ησίοδο ήταν το πιο αρχαίο της Ελλάδας. Γιατί ο Όμηρος δεν ένιωσε την ανάγκη να διακρίνει τη Δωδώνη, που πήρε μέρος στον Τρωικό πόλεμο από τη Δωδώνη της Ηπείρου; Μήπως την εποχή του (8ος π.Χ. αιώνας) η μοναδική Δωδώνη ήταν αυτή που αναφέρει στο παραπάνω απόσπασμα;

Παρακάτω στη ραψωδία Π υπάρχει κι άλλη αναφορά στη Δωδώνη, όταν ο Αχιλλέας προσεύχεται στο Δία. Στους στίχους 233-235 ο Όμηρος γράφει:

Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικὲ τηλόθι ναίων
Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου, ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ
σοὶ ναίουσ᾽ ὑποφῆται ἀνιπτόποδες χαμαιεῦναι

(αρχαίο κείμενο)

Δία της Δωδώνης, πρωτοκύβερνε, πελασγικέ, που μένεις
μακριά, την παγερή αφεντεύοντας Δωδώνη, και τρογύρα
χαμοκοιτάμενοι, ανιφτόποδοι, ζουν οι Σελλοί, οι δικοί σου
προφήτες·

(μετάφραση Νίκου Καζαντζάκη)

Οι ιστορικοί στηριζόμενοι στο απόσπασμα αυτό ισχυρίζονται πως στη Δωδώνη της Ηπείρου λατρευόταν ο πελασγικός Δίας, που του έδιναν τα επίθετα Δωδωναίος και Νάιος (σύμβολο του υγρού στοιχείου) κι εκεί κατοικούσαν οι Σελλοί, που ο Όμηρος τους αποκαλεί ἀνιπτόποδες (που δεν έπλεναν ποτέ τα πόδια τους) και χαμαιεῦναι (που κοιμόνταν στο έδαφος).

Μα ο Όμηρος χρησιμοποιεί κι εδώ το επίθετο δυσχείμερη Δωδώνη, όπως ακριβώς και στη ραψωδία Β που περιγράφει τη θεσσαλική Δωδώνη, η οποία έστειλε καράβια και στρατιώτες στον Τρωικό πόλεμο. Γιατί λοιπόν οι ιστορικοί καταλαβαίνουν ότι ο Όμηρος αναφέρεται στη Δωδώνη της Ηπείρου κι όχι ότι περιγράφει την ίδια πόλη, που είναι και το πιο λογικό;

Επανέρχομαι στο απόσπασμα της ραψωδίας Β, γιατί υπάρχει ακόμη ένα σημείο που προκαλεί ερωτήματα, αυτό που αναφέρεται στη Στύγα (αρχαία: η Στυξ).

Η Στύγα ήταν μια πηγή που τα νερά της ήταν θανατηφόρα για όποιον τα έπινε. Σύμφωνα με τον Ησίοδο, η Στύγα ήταν κόρη του Ωκεανού. Αυτή και τα παιδιά της βοήθησαν το Δία στον πόλεμό του με τους Τιτάνες και γι’ αυτό την τιμούσαν πολύ. Οι θεοί έδιναν τον υπέρτατο όρκο στα νερά της Στυγός κι όποιος τον παράβαινε είχε φοβερές συνέπειες, βαρύ ύπνο για δέκα χρόνια, που έμοιαζε με θάνατο. Στα νερά της Στυγός η Θέτιδα βούτηξε τον Αχιλλέα, όταν ήταν μωρό, για να γίνει αθάνατος. Ο Παυσανίας λέει πως η πηγή προερχόταν από το Χελμό (Αροάνια όρη) και τα νερά της κατέβαιναν στον ποταμό Κράθη στην Πελοπόννησο.

Ο Όμηρος όμως γράφει ότι παρόλο που ο Τιταρήσιος ποταμός χύνει τα νερά του στον Πηνειό, αυτά δεν σμίγουν με τα νερά του Πηνειού, αλλά κάθονται πάνω πάνω όπως το λάδι, «γιατί εκόπηκε από τη Στύγα» (Πολυλάς), «γιατί είναι παρακλάδι από τα νερά της Στύγας» (Καζαντζάκης). Το αρχαίο ρήμα είναι στιν πορρώξ και στη γερμανική μετάφραση της Ιλιάδας μεταφράζεται «γιατί πηγάζει» (entspringet) από τη Στύγα. Άρα η Στύγα, σύμφωνα με τον Όμηρο, βρισκόταν σε μία από τις πηγές του Τιταρήσιου ποταμού.

Μιχάλης Τζήκας

Πηγή: www.mokro.gr

 
 
Joomla 1.5 Templates by Joomlashack